ไข้กาฬหลังแอ่น…อีกครั้งบนหน้าหนังสือพิมพ์

จากข่าวชายหนุ่มที่เดินทางไปทำงานที่ตะวันออกกลาง แล้วกลับมาถึงเมืองไทยแล้วป่วยหนักมากจนเสียชีวิต และแพทย์ระบุว่าติดเชื้อไข้กาฬหลังแอ่นมาจากต่างประเทศ วันนี้ผมจึงนำเรื่องโรคนี้มานำเสนอครับ

โรคไข้กาฬหลังแอ่น (Meningococcal disease)

โรคนี้ชื่อทางการแพทย์เรียกว่า Meningococcemia คือมีการติดเชื้อแบคทีเรีย Neisseria Meningitidis ในกระแสเลือด เมื่อติดเชื้อในกระแสเลือดแล้ว เชื้อนี้มักจะไปก่อให้เกิดการติดเชื้อที่เยื่อหุ้มสมอง แต่น้อยรายอาจจะไปทำให้เกิดการติดเชื้อที่เยื่อหุ้มหัวใจ ข้อต่อ หรือที่ตา ความรุนแรงของโรคนี้อาจจะเป็นได้ทั้งไม่รุนแรงมาก ไปจนถึงรุนแรงมากและผู้ป่วยเสียชีวิตก็ได้

คุณลักษณะทั่วไปของเชื้อ

รูป ร่างลักษณะของเชื้อ เป็นแบคทีเรียที่มีรูปทรงกลมอยู่กันเป็นกลุ่ม (Diplococcus) ย้อมติดสีกรัมลบ (Gram Negative) อาศัยอยู่ในเซลล์ (Intracellular) ไม่เคลื่อนไหว (Non-Motile) และไม่สร้างสปอร์ (Non-Spore-Forming) สามารถสร้างพิษในตัวเอง (Endotoxin) จะปล่อยพิษออกมาเมื่อตัวเชื้อถูกทำลาย

ปัจจุบันเชื้อโรคนี้แบ่งออกตามลักษณะทาง Serology ได้เป็น 9 Serogroups ได้แก่ Serogroups A, B, C, D, X, Y, Z, 29-E และ W-135 แต่ที่พบว่าเป็นสาเหตุของการเกิดโรคทั่วไป มักจะพบเพียง 3 Serogroups คือ A, B และ C เท่านั้น

พยาธิสรีระวิทยา

ในช่องหลังคอและจมูกของคนเราบางคนนั้น เป็นแหล่งแพร่เชื้อ Neisseria Meningitidis โดยเชื้อชนิดนี้อาศัยอยู่ที่เยื่อบุผิวบริเวณนั้นอย่างไม่มีอาการใดๆ ก็ได้ เมื่อคนที่มีเชื้อไอหรือจามเอาสารคัดหลั่งที่มีเชื้อตัวนี้ออกมา ก็จะแพร่กระจายเชื้อตัวนี้ออกไปสู่คนอื่นๆ (โดยเฉพาะอย่างยิ่งในคนที่มีเชื้อนี้อยู่ แล้วติดเชื้อไข้หวัดใหญ่ด้วย ก็จะทำให้การแพร่กระจายเชื้อนั้นมากขึ้นยิ่งขึ้น)

การติดเชื้อ Neisseria Meningitidis ในช่องจมูกและคอโดยส่วนใหญ่มักจะไม่มีอาการใดๆ แต่เมื่อเชื้อนี้รุกรานเข้าสู่กระแสเลือดก็มักจะก่อให้เกิดอาการขึ้น เรียกว่า Meningococcal Disease โดยจะมีรูปแบบของโรคได้ 3 แบบ คือ

  1. การติดเชื้อในกระแสเลือดอย่างไม่มีภาวะแทรกซ้อน
  2. เชื้อแพร่กระจายออกไป ที่พบบ่อยคือ ไปที่เยื่อหุ้มสมองไปทำให้เกิด เยื่อหุ้มสมองอักเสบ
  3. มีการติดเชื้อแพร่กระจายอย่างมาก มีระบบการไหลเวียนของเลือดล้มเหลว และอาจพบเกิดภาวะ ที่เรียกว่า DIC (Disseminated Intravascular Coagulation) คือภาวะที่รุนแรงมาก พบว่าร่างกายมีการใช้สารที่ป้องกันการแข็งตัวของเลือดไปจนหมดสิ้น จนเกิดการแข็งตัวของเลือดทั่วทั้งตัว ก่อให้เกิดภาวะอวัยวะทั้งหมดของร่างกายล้มเหลว

ลักษณะพื้นฐานทางพยาธิวิทยาของภาวะติดเชื้อ นี้ในกระแสเลือดก็คือ มีการทำร้ายหลอดเลือดต่างๆ ของร่างกายเราทั่วตัว คือมีการทำลายเซลเยื่อบุเส้นเลือด มีการอุดตันช่องภายในของเส้นเลือด และมีเลือดออกมานอกเส้นเลือดเล็กๆ ในคนไข้ที่ติดเชื้อนี้ในกระแสเลือดอย่างรุนแรงจะพบการอุดตันของเส้นเลือด หรือเลือดออกจากเส้นเลือด ตามผิวหนังของร่างกาย เยื่อบุต่างๆ แม้กระทั่งในอวัยวะสำคัญต่างๆ เช่นในไต ในหัวใจ เป็นต้น

Meningococcemia

อัตราเสียชีวิตของผู้ป่วย

อัตราเสียชีวิตของผู้ป่วยโรคนี้นั้นขึ้น อยู่กับ อัตราการพบบ่อยหรือไม่บ่อยของโรคนี้ในย่านนั้น ลักษณะทางคลินิกของโรค สภาพสังคม และเศรษฐกิจของประเทศนั้นๆ อัตราตายของโรคนี้ในประเทศสหรัฐอเมริกา อยู่ที่ประมาณ 10% โรคนี้นั้นถ้าตรวจพบและวินิจฉัยได้เร็วอัตราการหายหรือรอดชีวิตจะสูงขึ้น ในรายที่ไม่ได้รับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะนั้นอัตราการตาย คือ 100%

อาการการแสดงออกของโรค

ภาวะการติดเชื้อ Neisseria Meningitidis ในกระแสเลือดไม่กี่วันหลังจากที่มีอาการทางทางเดินหายใจ

คนไข้จะมีอาการไข้ขึ้นสูงอย่างเฉียบพลัน และมีหนาวสั่น อ่อนเพลีย ปวดเมื่อยตามตัว ไม่สบายตัว ปวดหัว คลื่นไส้ อาเจียนและ ปวดตามข้อ และจะมีผื่นตามผิวหนังที่เป็นสิ่งที่จะช่วยเตือนให้เรานึกถึงโรคนี้ก็คือ ผื่นเริ่มต้นที่ผื่นแบบมีขอบเขตไม่ชัดเจน แล้วเปลี่ยนแปลงไปเป็นผื่นแบบจุดเลือดออก (Pethichiae) กระจายไปทั่วตัวภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง

ภาวะการติดเชื้อ Neisseria Meningitidis ในกระแสเลือด (แบบรุนแรง)

เป็นรูปแบบที่มีความรุนแรงที่สุด รูปแบบนี้พบประมาณ 5-15% ของโรคนี้ทั้งหมด มีการดำเนินของโรคคือ มีไข้สูงอย่างเฉียบพลัน หนาวสั่น ปวดตามกล้ามเนื้อ อ่อนเพลีย คลื่นไส้ อาเจียน ปวดศีรษะ  กระวนกระวาย และมักจะพบว่ามีอาการเพ้อไม่รู้สึกตัวภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง และจะพบผื่นเกิดขึ้นอย่างกะทันหันทันที กระจายไปทั่ว ในรูปแบบของผื่นเป็นปื้นและรอยจ้ำเลือดออก (Ecchymosis)

ภาวะการติดเชื้อ Neisseria Meningitidis ที่เยื่อหุ้มสมอง

ในผู้ใหญ่ ภาวะนี้จะมีลักษณะที่จำเพาะคือ มีระยะไข้ช่วงสั้นๆ แล้ว มีอาการปวดศีรษะ คอแข็ง อ่อนเพลีย ซึมลง หรือในบางราย (พบน้อย) มีอาการ เพ้อ กระวนกระวาย คลุ้มคลั่งได้ และบางรายมีอาการถึงขั้น โคมา ซึ่งเป็นการแสดงออกที่บ่งชี้ว่า การพยากรณ์โรคจะแย่มากๆ

ในเด็ก อาการของ โรคติดเชื้อ Neisseria Meningitidis ที่เยื่อหุ้มสมอง อาการจะไม่ค่อยจำเพาะชัดเจนเหมือนผู้ใหญ่ คืออาการการปวดหัวและคอแข็งอาจจะไม่พบว่ามี  ที่พบได้บ่อยคืออาการกระวนกระวายเมื่อถูกกระตุ้น อาจจะมีอาการชัก ไข้สูงลอย บางรายมีอาการไม่สบายในท้อง และอาเจียนพุ่ง

การวินิจฉัย

โดยเพาะเชื้อได้ในเลือด, น้ำไขสันหลัง หรือจากตำแหน่งที่มีการติดเชื้อ

การรักษา

โดยให้ยาปฏิชีวนะ Penicillin ฉีดเข้าทางหลอดเลือด 7 – 10 วัน ส่วนการป้องกัน สำหรับผู้ที่อยู่ในครอบครัวเดียวกับผู้ป่วย โดยให้กินยา Rifampicin (สำหรับผู้ที่จะกินยาป้องกันให้ปรึกษาแพทย์)

การป้องกันโรค

วัคซีน ปัจจุบันมีวัคซีนป้องกันแล้ว แต่ใช้ไม่ได้ผลในเด็กไทย เพราะเชื้อเป็นคนละชนิดกับวัคซีนซึ่งผลิตมาจากต่างประเทศ (ในเมืองไทยเชื้อจะเป็นสายพันธุ์ B แต่วัคซีนที่ผลิตออกมาไม่มีวัคซีนของ สายพันธุ์ B) วัคซีนนี้ใช้ฉีด เฉพาะนักท่องเที่ยวที่จะเดินทางไปยังประเทศที่มีโรคนี้ ชุกชุม

 

Author: drdragon

Share This Post On
Share This